Borç Ödeme Önceliği: Hangi Borcu Önce Kapatmalı? Suçluluk Değil, Sıralama

Sorun: Her borca biraz, hiçbirine yeterince

İki kredi kartı, bir ihtiyaç kredisi, bir de kredili mevduat hesabı (KMH). Maaş gelince her birine "asgari + biraz" ödenir. Aylar geçer, bakiye yerinde sayar. Bu noktada en sık duyulan cümle: "Ne yapsam bitmiyor."

Bitmiyor, çünkü ödemeler faize gidiyor, anaparaya değil. Ve bu bir irade sorunu değil, dağıtım sorunudur. Aynı toplam ödeme farklı sırayla yapılırsa borcun bitme süresi ve toplam faiz değişir.

Neden olur: Asgari ödeme sistemi böyle tasarlanmıştır

• Kredi kartı asgari ödemesi (BDDK düzenlemesiyle belirlenen oran) borcun küçük bir kısmıdır; kalanı ertesi ay faizle büyür.
• KMH faizi günlük işler ve genellikle en yüksek oranlı borçtur; ama "hesap eksiye düştü" diye algılanır, borç olarak değil.
• Taksitli kredi taksiti sabittir ve "zaten ödeniyor" hissi verir; oysa erken kapatma faizi düşürür.
• Birden fazla borç varken "adil" davranma eğilimi (hepsine eşit) matematiksel olarak en pahalı stratejidir.

Yöntem: Listele, sırala, tek hedefe yükle

1. Tüm borçları bakiye, aylık faiz oranı, asgari ödeme sütunlarıyla listele.
2. Her borca yalnızca asgarisini öde.
3. Elde kalan "ekstra ödeme kapasitesi"nin tamamını tek bir borca yükle.
4. O borç bitince serbest kalan tutarı bir sonrakine ekle ("çığ" etkisi).

Tek borç nasıl seçilir? İki yöntem vardır:

• En yüksek oran önce (matematiksel): toplam faizi en aza indirir.
• En küçük bakiye önce (psikolojik): ilk borcu hızla kapatır, motivasyon verir; toplam faiz biraz daha yüksektir.

Örnek hesap

Varsayım: Dört borç, aylık ekstra ödeme kapasitesi 3.000 TL. Oranlar varsayımsaldır; kendi ekstrende yazan oranı kullan.

Borç	Bakiye	Aylık oran (varsayım)	Asgari ödeme
KMH	8.000 TL	%4,5	Faiz (360 TL)
Kredi kartı A	25.000 TL	%4,0	5.000 TL
Kredi kartı B	12.000 TL	%4,0	2.400 TL
İhtiyaç kredisi	60.000 TL kalan	%3,0	5.800 TL taksit

En yüksek oran önce sırası: KMH → Kart A → Kart B → Kredi. En küçük bakiye önce sırası: KMH → Kart B → Kart A → Kredi.

Bu örnekte iki yöntem de KMH ile başlar (hem en yüksek oran hem en küçük bakiye); fark kartlarda ortaya çıkar.

Senaryo	KMH biter	Tüm kartlar biter	12 aylık tahmini faiz (kartlar+KMH)
Hepsine eşit dağıt (1.000'er TL)	~5. ay	~14. ay	yakl. 18.500 TL
En yüksek oran önce	3. ay	~11. ay	yakl. 15.200 TL
En küçük bakiye önce	3. ay	~11. ay	yakl. 15.600 TL

Rakamlar yaklaşıktır (aylık bileşik, asgari ödemeler bakiyeye göre azaltılarak hesaplanmıştır). Önemli olan üç şey:

• Odaklı iki yöntem, eşit dağıtıma göre yaklaşık 3 ay daha erken bitirir ve yaklaşık 3.000 TL daha az faiz ödetir.
• İki odaklı yöntem arasındaki fark (~400 TL) küçüktür. İrade zorlanıyorsa küçük bakiye önce seçmek makuldür; önemli olan tek hedefe yüklemektir.
• İhtiyaç kredisi en düşük oranlıdır; kartlar bitmeden ona ekstra ödeme yapmak genellikle mantıklı değildir.

Adımlar

1. Listeyi bugün çıkar (20 dk). Ekstre ve kredi ödeme planlarından bakiye, oran ve asgariyi yaz. KMH'yi unutma.
2. Ekstra kapasiteni dürüst belirle. Maaş günü bütçesinde serbest kovanın tamamı değil, sürdürülebilir kısmı. 3.000 TL sürdürülebilirse 5.000 TL iki ay dayanıp çökmekten iyidir.
3. Yöntemi seç, yaz, değiştirme. Yöntemler arası geçiş, odak kaybıdır.
4. Hedef borç için otomatik ödeme talimatı ver. Maaş gününden bir gün sonra, asgari + ekstra.
5. Kartları kullanımdan kaldır. Borç ödenirken aynı karta yeni harcama yapmak, kovaya su doldururken deliği açık bırakmaktır. Kartı kapatmak şart değil; cüzdandan çıkarmak yeterli.
6. Taksitlendirme/yapılandırma teklifini hesapla. Banka "borcunu 36 aya bölelim" derse toplam maliyeti kredi karşılaştırma rehberiyle hesapla. Oran düşüyorsa evet; yalnızca taksit düşüyorsa hayır.
7. Küçük acil fon ayrı dursun. Borç öderken 1 aylık zorunlu gider kadar küçük bir tampon tut; yoksa ilk sürpriz gider yeniden kart borcu olur.

Sık yapılan hatalar

• KMH'yi borç saymamak ve ay sonunda sürekli eksiye düşmek.
• Borç öderken yüksek getiri peşinde yatırım yapmak: %4 aylık faizli borç varken bunu garantili geçecek bir yatırım yoktur.
• Aileden alınan borcu listeye yazmamak: faizi sıfır olabilir ama ilişki maliyeti vardır; en azından plana ekle.

Araç ve şablon

Ücretsiz şablondaki Borç Listesi satırlarını doldur; oran sütununa göre sırala. Aylık Bütçe aracında asgari ödemeleri sabit gider, ekstra ödemeyi ayrı satır olarak gir ve serbest kovanın sıfırlanmadığını doğrula.

Kaynaklar ve notlar

Kredi kartı azami faiz oranları TCMB tarafından, asgari ödeme oranı BDDK tarafından belirlenir ve değişir; örnekteki oranlar varsayımsaldır. Makale zamana duyarlıdır.